Kompleks dvorca Mailáth

Naziv dvorca: Kompleks dvorca Mailáth (Stari dvorac/kurija Prandau i Novi dvorac/dvorac Mailáth)

Mjesto / općina: Donji Miholjac

Geografske koordinate (ako su dostupne):  45.7606° N, 18.1670° E

Vrijeme gradnje: stari dvorac- 1818.god., novi dvorac-od 1903. do 1906. godine

Graditelj / plemićka obitelj: obitelj Prandau, obitelj Mailáth de Székhely

Današnja namjena: javna/upravna

Status zaštite (kulturno dobro): zaštićeno kulturno dobro – Z - 1631

Čemu je dvorac služio u prošlosti?                                                                                                                                                                            Dvorac je služio kao rezidencijalno sjedište vlastelinstva. Stariji dvorac bio je upravno i stambeno središte, dok je novi dvorac (Mailáth) sagrađen početkom 20. stoljeća u lovačkom stilu, prvenstveno kao reprezentativni objekt za boravak plemićke obitelji.

Tko je živio u dvorcu (plemstvo, služinčad, radnici)?                                                                                                                                   

U dvorcu je živjelo plemstvo i služinčad. Obitelji Hilleprand von Prandau i kasnije Mailáth de Székhely, te njihova služinčad i radnici za veći dio imanja.

Kakav je bio svakodnevni život stanovnika?                                                                                                                             

Život je bio usmjeren na upravljanje posjedom, šumarstvo, uzgoj sadnica, lov, društvene i kulturne aktivnosti.

Izvori energije i grijanja: sustav centralnog grijanja, kaljeve peći i otvorene kamine te centralni sustav za usisavanje prašine

Opskrba vodom: Novi dvorac je imao svoj vodovod u donjem dijelu parka

Prehrana i proizvodnja hrane (vrtovi, lov, vinogradi): lov, staklenici (U parku oko dvorca sagrađen je za tropsko i zimsko bilje)                                                                                                                                                                                               

Materijali gradnje (lokalni / prirodni): opeka, kamen i drvo, bogata uporaba hrastovine u unutrašnjosti                                                   Na koje su načine stanovnici dvorca živjeli u skladu s prirodom?                                                                                                              Stanovnici su se koristili prirodom koja je okruživala dvorac. Održavali su perivoj i okoliš oko dvorca. Dvorac je bio vrlo moderan i napredan za svoje vrijeme.

U kakvom se prirodnom okruženju dvorac nalazi?                                                                                                                   

Dvorac je smješten u središtu Donjeg Miholjca, unutar prostranog perivoja koji seže sve do sjevernog ruba naselja.

Postoji li perivoj, park ili vrt?

 Da, oko dvorca se nalazi veliki perivoj. Perivoj je omeđen zidanom ogradom s kovanim dekorativno oblikovanim rešetkama. U cijelosti je očuvan zeleni pojas perivoja oko dvorca, a djelomično su sačuvane komunikacijske staze, kao i terasasto uređenje perivoja u neposrednoj blizini dvorca - visinske razlike su premoštene zidanim parapetima i betonskim stubištima.

Perivoj je nastao 1818. godine, bio je osvijetljen te je imao grijane travnjake. U njemu je 1872. izgrađen staklenik za zimsko i tropsko bilje. Imali su čak 103 vrste kamelija. Biljni materijal iz brojnih rasadnika izvozio se u velik broj država. Nažalost, danas je staklenik u derutnom i zapuštenom stanju, kao i gospodarske zgrade.

Jesu li korištene autohtone biljne vrste?   

Da, korištene su autohtone biljne vrste hrasta, a šimširom je bio uređen dio perivoja.

Kako je dvorac utjecao na razvoj naselja u blizini? 

 Dvorac je imao velik utjecaj na razvoj naselja u blizini, omogućio razvoj poljoprivrede i trgovine u okolici, postao središte oko kojeg se razvilo naselje.

U kakvom je stanju dvorac danas?                                                                                                                                                                            Smatra se najbolje očuvanim dvorcem u Istočnoj Hrvatskoj. 

Tijekom druge polovice 20. stoljeća u prostorije kurije Prandau i dvorca Mailáth smještaju se javne i upravne jedinice lokalne samouprave. Dvorac u velikoj mjeri očuvan u svome izvornom stanju. Njegovo građevinsko stanje također je dobro: konstrukcija nije narušena, očuvane su podne obloge, stolarija, mjestimice su očuvani izvorni žbukani i bojani slojevi. Gospodarske građevine su u ruševnom stanju te, van funkcije, nastavljaju propadati: krovovi su ili ulegnuti ili u cijelosti nedostaju, nedostaje i stolarija, a zidovi nisu zaštićeni od oborinske i kapilarne vode.                                                                                                                                                                                                         

Je li obnovljen ili zapušten?                                                                                                                                                                                         Dvorac je obnovljen i u dobrom je stanju.

Postoji li turistička ponuda vezana uz dvorac?                                                                                                                                                   Ne, u dvorcu su danas smješteni uredi Općine te Gradsko poglavarstvo i geodetska uprava, zbog čega se unutrašnjost dvorca održava, ali se ne može slobodno turistički posjetiti.

Postoje li elementi održivosti danas? (energija, lokalni proizvodi, edukacija)                                                                                       Ne postoje.

Kako bi se dvorac mogao koristiti na održiv način u budućnosti?                                                                                                                     Dvorac bi se mogao u budućnosti koristiti kao edukativni centar o kulturnoj baštini i povijesti Slavonije ili prostor za razne radionice i izložbe.

Naš prijedlog održive namjene:                                                                                                                                                                                  Pretvoriti dvorac u muzej i edukativni centar.

Je li dvorac dio kulturne ili turističke rute?                                                                                                                                                         Nema klasične turističke rute, ali se uvijek može vidjeti izvana i prošetati perivojem.

Kako mu se može pristupiti (pješice, biciklom, automobilom)?   

Dvorcu se može pristupiti pješice, biciklom i automobilom, vrlo je pristupačan.

Koje bi turističke aktivnosti bile prikladne?       

Razgledavanje arhitekture odnosno interijera i eksterijera, šetnja kroz perivoj, kulturni turizam i razne prikladne turističke aktivnosti. 

Postoje li legende ili zanimljive povijesne priče?                                                                                                                                                        Poznato je da je grof Ladislav Mailáth obećao caru Franji Josipu I, prilikom njegova posjeta Donjem Miholjcu 1901. godine, da će mu za sljedeći posjet sagraditi dvorac u lovačkom stilu međutim car nikad više nije došao posjetiti Donji Miholjac, ali je dvorac napravljen.

U spomen na dolazak željeznicom cara Franje Josipa I na vojne manevre u blizini D. Miholjca, u malom parku Donjeg Miholjca postavljen je spomenik caru Franji Josipu I, koji je jedini očuvani spomenik bivšem vladaru na području RH.

Koja je jedna činjenica koja bi bila zanimljiva turistima?                                                                                                                               Turistima bi se mogla svidjeti činjenica koliko je dvorac bio napredan za svoje vrijeme, imao je čak četrdesetak soba i tada najmoderniji sustav grijanja i struje, staklenik u kojem su se uzgajale različite biljne vrste pa čak i tropske. 

Što nas ovaj dvorac uči o održivom načinu života? 

Dvorac je okružen prirodom koja je očuvana, koristili su se održivim materijalima i uzgajali svoje povrće i voće te odlazili u lov. Imali su vrlo napredan sustav staklenika, grijanja i uzgoja sadnica koje su prodavali po Europi. Živjeli su u skladu s prirodom.

Zašto je važno očuvati ovakvu baštinu?                                                                                                                                             

 Važno je očuvati ovakvu baštinu jer predstavlja bogatu tradiciju, održivi način života i kulturno povijesne segmente 19. i 20. stoljeća. Dvorac je bio jedan od prvih tako modernih i naprednih, bio je bitan za povijest Hrvatske, važan za povijest grada Donjeg Miholjca i okolice, a posebno za kulturu i gospodarstvo Slavonije